Noordwestelijk van de provincie Utrecht wonen Friezen; het noordoosten behoort toe aan de Usipeten en Tencteren. Deze volken zijn Germaans. Volgens Caesars geschriften wonen ten zuiden van de huidige provincie Eburonen (Noord-Brabant) en Menapiërs (Zeeland), die tot de Kelten gerekend worden. We mogen dus concluderen dat er in het Middelnederlandse rivierengebied Germaanse én Keltische invloeden waren.

Volgens latere Romeinse geschiedschrijvers hebben de soldaten van het Romeinse leger in het huidige Utrecht te maken met ‘Bataven’. Officieel zijn dit Germanen die tussen 50 en 12 v.Chr. – vrijwillig of op bevel van de Romeinen – uit het Midden-Duitse Hessen naar onze streken zijn gekomen en zich vestigen in een deel van de huidige Betuwe. Ze zijn bij de Romeinen bekend als ‘oude vrienden en bondgenoten’, die niet belastingplichtig zijn maar wel grote aantallen jonge mannen aan het Romeinse leger moeten leveren. Bataven zijn bij de Romeinen favoriet als soldaten. Tastbare archeologische bewijzen voor hun aanwezigheid in het Utrechtse zijn er overigens niet. Alleen rond de plaats Rossum in de Betuwe zijn mogelijk sporen van Bataven gevonden.

Het is een bekende Romeinse tactiek om inheemse stammen die hen goed gezind zijn, in te zetten ter verdediging tegen groepen die hen een minder warm hart toedragen. Als het klopt dat de Bataven en de aan hen verwante Cananefaten door toedoen van de Romeinen zijn geëmigreerd, is dit een slimme strategische zet van de Romeinse stadhouder Marcus Vipsanius Agrippa: zo creëert hij een bufferzone met bondgenoten in zijn strijd tegen inheemse stammen achter de noordelijke grens van het Romeinse rijk.

Aanvankelijk beheersen de Bataafse immigranten maar een klein deel van de provincie Utrecht. De inheemse bevolking die al sinds de IJzertijd de hoger gelegen gronden – zand- en stroomruggen – bewoont, merkt daar in de eerste eeuw nog weinig van. Later gaan de Bataven deze overige bewoners domineren. Als bondgenoten onderhouden ze intensieve contacten met de Romeinen.
De Romeinen gebruiken de Bataven voor de vestiging in de provincie Neder-Germanië van een bestuursdistrict Romeinse stijl. De huidige provincie Utrecht maakt deel uit van de civitas Batavorum, waarvan de hoofdstad Noviomagus, Nijmegen is.

Binnen de Bataafse gemeenschap ligt de macht in handen van één of meer leiders die zich onderscheiden door hun grootgrondbezit en aantal ondergeschikten. Deze hoge heren houden er ook kleine legertjes op na die regelmatig met elkaar in gevecht raken. De Romeinen zoeken aansluiting bij deze elite, want de overheersers kunnen de legertjes goed gebruiken voor hun eigen doeleinden. In het hele Romeinse rijk staan de Bataven bekend als uitstekende soldaten. Uit hen komen behalve soldaten ook gladiatoren voort en verschillende keizers hebben een Bataafse lijfwacht.