 | Kennelijk is het in de 17de eeuw niet zo vanzelfsprekend om als stadsmens een landleven te gaan leiden. In 1669 verschijnt speciaal voor bezitters van een buitenplaats een vijfdelige standaardwerk: Het vermakelijck landt-leven. Dit tuin-, medicijn- en kookboek is bedoeld voor een kapitaalkrachtig publiek van regenten en rijke kooplieden. | Recept: Eten op de buitenplaats |
 | | Perziken groeien tegen de slangenmuur van Slot Zuylen. |
| Leidraad Het vermaeckelijk landt-leven vormt een leidraad om de tuinen bij hun riante zomerverblijven optimaal te gebruiken en met groente en fruit te experimenteren. Bijna alle buitenplaatsen beschikken over een moestuin, kruidentuin en boomgaard. Vaak hebben ze ook nog kassen of broeikassen voor de kweek van perziken en druiven. De inleiding prijst een gezond buitenbestaan aan als deugdzaam, eenvoudig en heilzaam. Het boek bevat dan ook instructies voor tuinaanleg en tuinbouw. Ook de verwerking van zelfgekweekte fruit en groenten in gerechten komt aan bod. Deze introductie van groenterecepten is nieuw, want groenten worden in de 17de eeuw - ook door de elite nog weinig gegeten. | |
| Geneeskunde Het eerste deel van het Landt-leven, Den nederlandtsen hovenier, is geschreven door de hovenier van de Prins van Oranje, Jan van der Groen. Hij geeft richtlijnen voor tuinaanleg en versiering en besteedt aandacht aan fonteinen en het onderhoud van de tuin, zoals het snoeien van bomen. De gravure-illustraties tonen de stadhouderlijke tuinen in Hollands-classicistische stijl. Deel twee, Den verstandigen hovenier, bevat tips voor het kweken van bloemen, groenten en (geneeskrachtige) kruiden. Het is ingedeeld in de twaalf maanden van het jaar en van ieder gewas staan de gezonde eigenschappen vermeld. |  | | Gravure uit 'De Nederlandsçhe Hovenier |
|
 | | Titelpagina van 'Den Verstandigen Kock'. |
| Recepten Deel drie, Den ervaren huyshouder, is een medicijnenboek met recepten voor mens en dier. Hierop volgt een deel over bijenteelt. Het laatste deel is een beknopte versie van het in 1667 verschenen kookboek Den verstandigen kok van de Lutherse predikant Pieter van Aengelen. Hierin staan allerlei recepten voor salades, groentes, vlees, vis, taarten en pasteien. Bij de vlees- en visgerechten staan ook allerhande tips voor de bereiding. Den verstandigen kok uit 1667 blinkt uit in gerechten die passen bij het pure, eenvoudige landleven. Het kookboek illustreert een tendens richting verfijning en eenvoud in plaats van veel en vet. | |
| Slaaij Uit gezondheidsoverwegingen wordt bijvoorbeeld slaaij als eerste gang opgediend: rauwe kropsla of koude gekookte groente, bijvoorbeeld artisjokken. Voor de smaak worden welriekende toekruyden toegevoegd, zoals peterselie, kervel, salie en bloemen. Er zijn recepten voor salades, groente, vlees, wild, gevolgelte, rivier- en zeevis, gebak, taarten en pasteien, zoals olie-koeken, amandeltaart, gerookte paling, frikkedillen, hasjee, speenvarken en citroentaart. Opvallend zijn de vele confituurrecepten, waarschijnlijk opgenomen omdat het vele fruit uit de tuin in te maken tijdens de wintermaanden. | |
Recept: Eten op de buitenplaats
| Het diner is een belangrijk onderdeel van het rijke buitenleven. Een voorbeeld van een menu zoals dit op een buitenplaats gegeten kon worden: · salade van artisjokken aangemaakt met olie, azijn en zout · gestoofde oesters of mosselen · stoofschotel schapenvlees met pastinaken · vlade en citroentaart · pastei met kip en pruimen · gekonfijte walnoten en aalbessengelei | |
| In Den verstandigen kok staat een recept voor een citroentaart: Om een Vlayken van Citroenen te maken:
Neem het sap van de citroenen / en van 8 eieren de dooier doch maar van 4 het wit daarbij gelaten / een halve stunberg wittebrood geraspt / en dan een pint zoete melk en suiker naar behoren / niet hard/ ofte weinig [...] laten koken. | |
 |