1800
1900
Bewaar pagina
COLLECTIE
De begraafplaats van Oud-Zuilen

Alle gegevens
Bezoekadres
Aan het Kerkhoflaantje in Oud-Zuilen, niet ver van Slot Zuylen, ligt een bijzondere begraafplaats. Het is een van de eerste begraafplaatsen in Nederland die niet naast een kerk is aangelegd. Het is dus eigenlijk geen 'kerkhof'.
Klachten

Sinds de kerstening in de vroege Middeleeuwen was het in Nederland gebruikelijk om overledenen in en vlakbij de kerken te begraven. In de tweede helft van de 18de eeuw kwamen hiertegen steeds meer bezwaren. Klachten over 'stinkende dampen en vuile uitwasemingen van lijken', verzakkende zerken, niet meer af te sluiten grafkelders en het onzorgvuldige begraven van de doden op de kerkhoven waren niet van de lucht. Ook zag men het begraven in de kerken als oorzaak van kinderziekten en epidemieën. Aan het einde van de 18de eeuw ontstond er dan ook behoefte aan begraafplaatsen buiten de bebouwde kom. Maar omdat een groot deel van de bevolking vasthield aan de oude begraafgebruiken - en er van de overheid weinig initiatief uitging - lieten particulieren hier en daar zelf buitenbegraafplaatsen aanleggen.

Buiten begraven

De éérste Nederlandse buitenbegraafplaats, in de duinen van Scheveningen, dateert uit 1779. De toegangspoort droeg het toepasselijke opschrift 'Ter Navolging'. De toenmalige kasteelheer van Slot Zuylen, Willem René van Tuyll van Serooskerken, liet twee jaar later een begraafplaats voor zichzelf en andere belangstellenden aanleggen. In het begeleidende document spoorde Willem de plaatselijke predikant aan om in zijn preek te wijzen op het nut van een begraafplaats buiten de bebouwde kom, 'om de vooroordelen van sommige der goede ingezetenen te helpen tegengaan.'

Het hek van de begraafplaats in Oud-Zuilen.
Het wapen op het familiegraf van de Van Tuylls.
Lijkenhuisje

Twee grote vazen met gevleugelde zandlopers en doodskoppen op het toegangshek herinneren de bezoeker aan het verstrijken van de tijd en de toekomstige dood. 'Wij leven om te sterven' staat er weinig bemoedigend op de pilaren te lezen. Wie door hek binnengaat, ziet links tegen de ommuring een lijkenhuisje. In vroeger tijd werden overledenen hier gedurende enkele dagen opgebaard, om er zeker van te zijn dat ze werkelijk niet meer leefden.

Sommige mensen lijken niet geschapen om te leven en anderen niet om dood te gaan. Jammer genoeg is de dood er voor iedereen. Hoe mooi zou het niet zijn met plezier jong te zijn, zich prettig te voelen op middelbare leeftijd, behaaglijk in de ouderdom en zelfs nog bij het sterven."

Belle van Zuylen
Familiegraf

Recht tegenover de ingang ligt het ommuurde familiegraf van de familie Van Tuyll van Serooskerken, dat drie jaar na de opening van de begraafplaats is gebouwd. De stichter zelf, Willem René van Tuyll, vond er zijn laatste rustplaats in 1839 en ook zijn vrouw is er begraven. In het alliantiewapen boven de ingang komen de afzonderlijke wapens van hun families bij elkaar. Willems zuster Belle van Zuylen ligt overigens niet in dit familiegraf. Zij is begraven in Zwitserland, waar ze de tweede helft van haar leven woonde.

Portret van Belle van Zuylen.
Het graf van F.C. Donders.
Donders

Rechts ligt nog een ander opmerkelijk graf, namelijk dat van F.C. Donders, de ooit wereldberoemde Utrechtse pro­fessor in de oogheelkunde. Donders had zijn nabestaanden opgedragen dat zijn graf met niets meer dan 'hexera helix (zoogenaamden klimop)' versierd zou moeten zijn. Zijn bescheiden verzoek is in de wind geslagen en er kwam een stenen grafmonument mét naamsvermelding. Maar sinds kort groeit tussen de kiezelstenen tóch een plantje klimop.


Lees de verhalen over dit object