Van 1950 tot nu
Bewaar pagina
COLLECTIE
W.M. Dudok, ESSO-tankstation

Alle gegevens
Bezoekadres
In 1953 ontwierp de architect Willem Marinus Dudok (1884-1974) dit standaard-tankstation voor ESSO. De gebouwtjes werden in heel Nederland een bekende verschijning langs de snelweg. Ook bij de afslag van de A2 in Vinkeveen. Dit tankstation moest in 1994 verdwijnen, toen de snelweg op die plek verbreed werd.
Leuk om te weten: Groningen
Sneeuwstorm

Het toenmalige Autotron in Rosmalen kreeg lucht van de plannen en na overleg met het Bureau Monumenten en ESSO kon het betonnen gebouwtje begin 1995 naar het automuseum worden verplaatst. Dat ging echter niet zonder problemen. De expeditie kwam in een sneeuwstorm terecht en de dieplader die het gebouw vervoerde moest de nacht langs de snelweg blijven staan. Iets minder dan tien jaar was het ESSO-station in Rosmalen te bezichtigen; in 2004 werd het overgeplaats naar Raamsdonksveer, waar het Nationaal Automobielmuseum/Louwman Collection de verzameling van het Autotron heeft overgenomen.

Het ESSO-tankstation in Groningen, als enige nog in bedrijf.
Het ESSO-logo.
Elegant
Het ontwerp van Dudok was simpel en geniaal tegelijk. Volgens de opdracht die hij van ESSO Nederland kreeg, moest het station functioneel zijn en goedkoop te produceren. Het was net na de Tweede Wereldoorlog en grondstoffen waren schaars. Tegelijkertijd groeide het wegennet en moesten overal pompstations worden geplaatst. De architect slaagde erin met deze voorwaarden toch een elegant gebouwtje te ontwerpen. Hij gaf het een v-vormig dak dat aan beide kanten als een luifel uitstak: Hieronder stonden de pompen opgesteld. Door het gebruik van veel glas en staal was het verlichte station 's nachts goed zichtbaar. De ESSO-kleuren rood en wit accentueerden de vormen op een subtiele manier.
Eenvoud

In het gebouwtje zijn de kenmerken van Dudok als architect goed terug te zien. Hij hield niet van overbodige versieringen. Dudok ontwierp in de traditie van H.P. Berlage en verwerkte ideeën van eigentijdse bewegingen als De Stijl en de Nieuwe Zakelijkheid in zijn gebouwen. Eenvoud en functionaliteit stonden daarbij voorop. 112 ESSO-stations werden naar het ontwerp van Dudok langs de Nederlandse snelwegen geplaatst. Er kwamen ook twee uitgebreide versies voor de plekken waar een groter station nodig was: Dit was een aanpassing van Dudok's ontwerp door een van zijn medewerkers.

De Rietveldwoningen aan de Erasmuslaan.
De schouwburg in Utrecht van W.M. Dudok.
Andere gebouwen
De naam van Dudok is voor velen verbonden met Hilversum, waarvan hij als directeur Gemeentewerken en later als gemeentearchitect met zo'n 100 bouwwerken het aanzicht veranderde. Hij tekende onder meer voor het raadhuis (1931), waarin de architect nog was beïnvloed door de baksteenbouw van Berlage en de Amsterdamse School. Maar ook in de stad Utrecht staat een gebouw van Dudok's hand: De Stadsschouwburg aan het Lucasbolwerk (1937-1941). Dit gebouw vormt een overgang in Dudok's oeuvre:Hij vond de objectieve rationaliteit van Berlage te beperkt en richtte zich meer op de lichte constructies van staal en glas die hoorden bij het Nieuwe Bouwen:
Mogen wij geleid worden niet alleen door sagesse d'esprit, doch ook door sagesse de coeur, opdat wij aan deze opwindende tijd zijn eigen bekorende schoonheid mogen geven - een schoonheid die voor het leven essentieel is."

Vissers, R., 'Dudoks Esso-station: Een industrieel erfgoed', Reflex, 2004.

Glas en staal

Na de oorlog werd de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright, die zijn gebouwen probeerde te integreren in de natuurlijke omgeving, een belangrijke inspiratiebron voor Dudok. Dudok had deze architect in 1953, het jaar waarin hij de opdracht van ESSO kreeg, persoonlijk ontmoet tijdens een reis door de Verenigde Staten. Het ESSO-tankstation heeft zeker raakvlakken met het werk van Wright.

De Duitse firma Busch verkoopt een bouwpakket van Dudoks tankstation.
Industrieel
Hoewel de belangstelling voor de gebouwen van Dudok onverminderd groot is - hij werd nog niet zo lang geleden genomineerd voor Grootste Nederlander aller tijden - is de waarde van zijn industriële ontwerpen pas laat erkend. De tankstations waren dan ook haast allemaal al afgebroken toen het besef ontstond dat er toch íets van bewaard moest blijven. Gelukkig is het Vinkeveense station nu - zij het in Noord-Brabant - veiliggesteld voor het nageslacht.
Leuk om te weten: Groningen 
Het ESSO-tankstation in Groningen, als enige nog in bedrijf.
Het laatste originele ontwerp van Dudok's ESSO-station dat nog in bedrijf is, staat sinds 1954 aan de Groningse Turfsingel. Het is in 2004 op de lijst van beschermde gemeentelijke monumenten geplaatst.



Lees de verhalen over dit object