1900
tot nu
Bewaar pagina
COLLECTIE
De Inktpot, Utrecht

Alle gegevens
'De Inktpot' in Utrecht, gebouwd in opdracht van de Nederlandse Spoorwegen onder architectuur van G.W. van Heukelom, is met 22 miljoen bakstenen het grootste bakstenen gebouw van Nederland. In het interieur is 4.000 kubieke meter eikenhout verwerkt, waarvoor de NS een compleet Limburgs bos aankocht.
Leuk om te weten: De UFO
Drie hoofdadministratiekantoren
Het lag voor de hand dat Utrecht, als middelpunt van het Nederlandse spoorwegnet, vestigingsplaats werd van de administratieve kantoren van de Spoorwegen. Het eerste administratiekantoor aan het Moreelsepark - vlak naast het Centraal Station - dateert uit 1871 en is een ontwerp van N.J. Kamperdijk. Tulpenburgh, het neo-renaissancistische Administratiekantoor II van J.F. Klinkhamer, kwam erbij in 1895. De Inktpot verrees tussen 1918 en 1921 als 'Hoofdadministratiekantoor III'.
Het tweede en derde administratiekantoor van de NS.
De gevel van De Inktpot
Schaarste
Ten tijde van de opdracht voor Hoofdkantoor III was architect George Willem van Heukelom (1870-1952) chef van de Dienst van Weg en Werken van de Staatsspoorwegen. De periode net na de Eerste Wereldoorlog was geen gemakkelijke tijd voor een dergelijk project, maar Van Heukelom wist de schaarste aan materialen handig te omzeilen. Hij richtte Het Bouwbedrijf op dat een baksteenfabriek in Brabant opkocht en dat bos in Zuid-Limburg ging exploiteren. Voor de fundering gebruikte hij 21 kilometer oude spoorstaven. Van Heukelom ontwierp ook de inrichting en meubilering van het gebouw. Zowel binnen als buiten is goed zichtbaar dat hij een volgeling was van H.P. Berlage: Niet alleen diens voorkeur voor baksteen - buiten én binnen - maar ook de gedachte van een 'totaalconcept' zijn in Van Heukeloms ontwerp terug te vinden.
Terwijl hij een bespreking had met een van zijn ingenieurs, zag hij het opeens voor zich en tekende, al pratende met en luisterende naar de ander- op een vloei dat daar toevallig voor hem lag - de contouren van het gebouw zoals hij het innerlijk - als in een droom - zag opdoemen."
De weduwe Van Heukelom in: Brochure De Inktpot, NS Vastgoed, 2003.
Modern en ambachtelijk
Voor de constructie van het gebouw maakte Van Heukelom gebruik van moderne materialen: Gewapend beton voor de boogconstructies en staal voor de raamkozijnen. De binnenmuren zijn ambachtelijk gemetseld met zwarte specie: Net als Berlage brengt Van Heukelom patronen aan van in kleuren geglazuurde baksteen. De architect houdt persoonlijk toezicht op het metselwerk: Nergens mag één kleur de overhand krijgen. Hier en daar worden de zware wanden doorbroken met ramen. In het centrale trappenhuis komen glas-in-loodramen, een ontwerp van glazenier Jan Schouten. Gangen en kantoren worden afgetimmerd met een lambrizering van eikenhout, waarvan ook 700 deuren worden gemaakt. Deze elementen samen zorgen voor een serene, kloosterachtige atmosfeer in het gebouw.
Een van de gangen in de Inktpot.
Een norse Noormannenburcht, waar je bij het omslaan van een hoek in de lange gangen oog in oog kunt komen te staan met een vendel zwaarbewapend krijgsvolk."
Dirkje Kuijck in: Brochure De Inktpot, NS Vastgoed, 2003.
G.W. van Heukelom, de Woudkapel in Bilthoven.
Bilthoven
Terwijl Van Heukelom aan zijn Hoofdkantoor werkte, ontwierp hij in de avonduren een woning voor zijn gezin in Bilthoven: Woudzang. In de woonkamer van het huis werden ook bijeenkomsten gehouden van de vrijzinnig protestantse kring in Bilthoven, waarvan de Van Heukeloms deel uitmaakten. Om tegemoet te komen aan de behoefte aan een eigen kerkje voor deze geloofsgemeenschap, ontwierp Van Heukelom de Woudkapel, die in 1924 werd ingewijd.
Renovatie
Tussen 2000 en 2002 is de Inktpot volledig gerenoveerd door architectenbureau André van Stigt - dat al veel andere 19de-eeuwse gebouwen restaureerde - in samenwerking met bureau Merkx en Girod voor het interieur. Merkx en Girod maakte een heel nieuw ontwerp voor ontvangsthal en de verlichting. Op de vloeren is een verhoogde loper aangebracht, waardoor het effect van een catwalk ontstaat. Tegenwoordig is Hoofdkantoor III het onderkomen van ProRail. De NS kreeg een nieuw hoofdkantoor aan de andere kant van het spoor, aan de Laan van Puntenburg.
Leuk om te weten: De UFO 
Tijdens de kunstmanifestatie Panorama 2000 streek op het dak van de Inktpot een UFO neer. Het kunstwerk, getiteld Zover, is een ontwerp van Marc Ruygrok uit 1999. De UFO heeft een doorsnede van 12 meter.



Lees de verhalen over dit object