1600
1700
Bewaar pagina
COLLECTIE
Herman van Swanevelt, Boomrijk landschap met reizigers, 1648

Alle gegevens
Bezoekadres

De 17de-eeuwse schilder, tekenaar en etser Herman van Swanevelt (ca. 1600-1655), een tijdgenoot van Rembrandt, woonde en werkte het grootste deel van zijn leven in Italië en Frankrijk. Maar af en toe keerde hij terug naar zijn geboorteplaats: Woerden. Vermoedelijk tijdens één van die bezoeken schilderde hij dit doek van een zonovergoten, zuidelijk landschap.

Leuk om te weten: Italië in Utrecht
Zuidelijk

Dat bewijst indirect dat Swanevelt - net als de meeste andere 17de-eeuwse schilders - zijn schilderijen niet rechtstreeks naar de werkelijkheid maakte, maar in het atelier samenstelde op basis van eerdere tekeningen. Swanevelts' doek toont een een onverharde, beboomde weg met een aantal koeien, mannen en vrouwen, een ruiter. Rechts een kerkje, de countouren van bergen in de verte... Dat dit onmogelijk Woerden kan voorstellen, is duidelijk. Eerder doet de sfeer denken aan Italië en zelfs dan is het nog meer fantasie dan realiteit. 'Italianiserend' heet deze manier van schilderen, die in de 17de eeuw bij een bepaalde groep schilders én bij het kunstkopende publiek populair was. In tegenstelling tot sommige andere italianisanten heeft Swanevelt Italië trouwens wel zelf bezocht. Hij maakte in zijn jonge jaren een studiereis naar Rome, zoals in die tijd bij beginnende kunstenaars gebruikelijk was.

Leermeester

Herman van Swanevelt werd geboren omstreeks 1600, als zoon van een Woerdense schildersdochter en een kistenmaker. Hermans' vader kwam ook uit een familie van kunstenaars, maar was zelf minder artistiek aangelegd. Bij wie de jonge Swanevelt in de leer was, is onduidelijk: Mogelijk was dat Gerard Dou in Leiden, maar ook Abraham Bloemaert in Utrecht is mogelijk zijn leermeester geweest. In dat laatste geval past het idee voor een reis naar Italië, want Bloemaert (leermeester van Swanevelts' carravaggistische tijdgenoten Hendrick ter Brugghen en Gerrit van Honthorst) was daar zelf geweest en had er veel inspiratie voor zijn werk opgedaan.
In 1623 vertrok Swanevelt via Parijs naar Rome.

De kruisiging
Bentveughels

In Rome bevond zich een ware kolonie van jonge schilders uit de Nederlanden. Daarin werd Swanevelt opgenomen. In 1623 hadden de Nederlandse kunstenaars - die bekendstonden als de Roomsche Schildersbent of 'bentveughels' - juist een eigen vereniging opgericht, als tegenwicht voor de Romeinse kunstenaarsvereniging Accademia di San Luca. Hij kreeg er, net als de meeste leden, ook een bijnaam. Die luidde 'Eremiet', de heremiet, omdat Swanevelt altijd graag in zijn eentje aan het werk was - net als een kluizenaarsmonnik.

Dit landschap schilderde Van Swanevelt wél tijdens zijn verblijf in Italië (1630)
Detail

Swanevelt had in de bent diverse voorbeelden die hij als schilder kon volgen. Hij maakte kennis met twee vooraanstaande bentveughels, de italianisanten Cornelis van Poelenburch en Bartholomeus Breenbergh. Hun landschappen waren een inspiratiebron, maar Swanevelt vond ook een eigen stijl. Kenmerkend in zijn landschappen is de aandacht voor het detail: In die tijd waren landschappen vooral een 'stoffering' van een bijbelse of antieke voorstelling en Swanevelt bracht daar verandering in. Het gedetailleerd uitgewerkte landschap kreeg bij hem een hoofdrol en vormde ook echt een eenheid met de figuren van het - al dan niet verhalende - onderwerp.

Terug naar Woerden

In Rome verdiende Swanevelt zijn geld onder meer als leraar en decoratieschilder. Hij kreeg opdrachten van belangrijke particulieren en instellingen, zoals het Vaticaan en het klooster van Monte Cassino. Na zo’n 15 jaar verliet de schilder Rome en trok naar Parijs. Daar woonde ook familie van hem, nazaten van zijn oudoom Jan die er in 1530 was gaan werken. In de Franse hoofdstad trouwde Swanevelt in 1644 met zijn verre verwante Marie Laminoy. Een jaar eerder was hij voor het eerst in tijden naar Woerden teruggekeerd voor een kort bezoek, dat hij in 1648 en in 1649 herhaalde. Het schilderij met het bosrijke landschap is tijdens het tweede bezoek ontstaan, tenminste, dat wordt aangenomen. Alleen de datering (1648) komt overeen met het jaar dat Swanevelt in Woerden was, maar omdat het onderwerp 'overal' geschilderd kan zijn, geeft dat geen uitsluitsel.

Leuk om te weten: Italië in Utrecht 
C. Waumans, Cornelis van Poelenburgh, 1630-1650.

Herman van Swanevelt was niet de enige Utrechtse kunstenaar die Italiaans aandoende landschappen schilderde. Zijn vriend Cornelis van Poelenburch, die hij in Rome leerde kennen, maakte zelfs school met dit landschapstype. Poelenburchs' italianiserende vergezichten, vaak een mengeling van fantasie en bestaande antieke architectuur, waren veelgevraagd. De leerlingen van Poelenburch in Utrecht, onder meer Abraham van Cuylenburgh en Charles de Hoogh, zetten zijn stijl voort.

Typisch aan het werk van de Utrechtse italianisanten is dat de landschappen meestal arcadische (herders) of mythologische figuren bevatten, maar zelden een verhalende inhoud hebben.




Lees de verhalen over dit object