500
1000
Bewaar pagina
COLLECTIE
Bonifatius

Alle gegevens
2004 is het herdenkingsjaar van Bonifatius (672/5-754). Als bisschop van Utrecht en medewerker van Willibrord had hij een grote rol in de vestiging van de Rooms-katholieke kerk in Utrecht. Ter gelegenheid van zijn herdenking speelt hij de hoofdrol in een heuse opera.
Balksleutel met de heilige Willibrord.
Helper van Willibrord

Tijdens de bezetting van Utrecht door de Friezen meldt de Angelsaksische monnik Winfried zich in 718 in Rome bij de paus. Deze geeft hem de opdracht om de nog ongekerstende Germaanse volken te bekeren. Ook geeft de paus hem een nieuwe naam: Bonifatius.

Als Bonifatius in 719 in Thüringen missiewerk doet, komt hem ter ore dat Willibrord naar Utrecht is teruggekeerd. Bonifatius reist erheen en biedt zichzelf als helper aan. Na een samenwerking van twee jaar vraagt Willibrord Bonifatius om hem als bisschop bij te staan in zijn aartsbisdom, wat deze - om onduidelijke redenen - weigert. Mogelijk verschilt Bonifatius, die zeer recht in de leer is, teveel van de flexibele Willibrord.

Na de dood van Willlibrord

In 722 wijdt de paus ook Bonifatius tot bisschop. Deze gaat zich bezighouden met de hervorming van de Frankische kerk en blijft daarnaast missionaris. Als Willibrord in 739 sterft, blijft de Utrechtse bisschopzetel een poos onbezet. Tijdelijk resideert er een bisschop die benoemd is door Bonifatius, en later abt Gregorius, een leerling van Bonifatius. Als het bisdom Keulen in 753 aanspraak maakt op de bisschopszetel, verdedigt Bonifatius Utrecht – met succes. Het is aan hem te danken dat Utrecht bisdom blijft. Nog datzelfde jaar bevestigt koning Pippijn III de rechten van de Utrechtse kerk. Zelf is Bonifatius hier overigens nooit bisschop geweest.

De dood van de heilige Willibrord.
Streng

Bonifatius is heel anders dan Willibrord. Hij stelt vast dat de Frankische kerk in verval is geraakt en wil dat de regels van de kerk in Rome strenger worden nagevolgd. In zijn brieven meldt hij allerlei wantoestanden, zoals pseudo-priesters, ontuchtplegers, ketters, diakenen met minnaressen en nog veel meer. Ook de grote hoeveelheid heidenen zijn Bonifatius een doorn in het oog. Hij vertelt over heidense dodenoffers, waarzeggerij, amuletten, afgodsbeelden met boze geesten en godslasterlijke vuren, die niedfeor heten. Ook eten de heidenen verboden spijzen, zoals rauw spek, paardenvlees en vlees van kraaien, ooievaars, hazen en konijnen.

Zilveren sceatta (achterzijde).
Naar de Friezen

Op hoge leeftijd besluit Bonifatius terug te keren naar het gebied van de Friezen. Hij heeft na zijn vertrek uit Frisia in 721 op vele plaatsen gewerkt, maar het bekeren van de Friezen is altijd op zijn verlanglijst blijven staan. In 753 reist hij per schip over de Rijn en het Almeer (IJsselmeer) naar het volk der Friezen 'wier land door de tussengelegen wateren in vele districten is verdeeld, maar zó, dat zij, hoewel met verschillende namen aangeduid, slechts één volksaard vertonen'.

Maar Bonifatius' besluit zal hem noodlottig worden.

754: bij Dokkum vermoord

Voor velen een bekend jaartal: in 754 worden de arme Bonifatius en zijn helpers door rovers bij Dokkum vermoord. De kisten die de groep meevoert, zien de rovers aan voor grote rijkdommen. Als ze merken dat de inhoud uit boeken bestaat, gooien ze deze weg en slachten de reizigers af. Volgens een ter plaatse aanwezige bejaarde vrouw zou Bonifatius ter verdediging tegen de zwaardhouwen een boek boven zijn hoofd hebben gehouden.

Het beeld op de foto staat tegenwoordig in Dokkum, ter herinnering aan de dramatische gebeurtenis. Op de sokkel van het beeld worden ook Crediton en Fulda, respectievelijk de geboorteplaats en de stad waar Boni­fatius begraven is, vermeld. Daarnaast staat het opschrift: HIC BONIFATIO LUMEN VITAE EXTORTUM DCCLIV HIC FRISIAE EVANGELII LUMEN EXORTUM. (Hier werd Bonifatius het levenslicht ontnomen, hier ging voor Friesland het licht van het Evangelie op).

Beeld van Winfred Bonifatius in Dokkum.
Tekening van de Salvatorkerk.
Salvatorkerk

Na afloop van de slachting worden de lichamen naar Utrecht vervoerd. Of Bonifatius daar ook wordt begraven, of dat dat is gebeurd in zijn familieklooster in Fulda, is niet zeker. Volgens de legende verzet zijn lijk zich tegen begraving in Utrecht: bij aankomst is het nauwelijks van het schip te tillen, zo zwaar is het ineens. Bovendien beginnen de kerkklokken spontaan te luiden als de Utrechters weigeren het lichaam af te geven aan de bisschoppelijke gezanten uit Mainz. Daarop reist het lichaam naar Fulda: het laat zich zonder problemen aan boord van een alsnog gereedgemaakt schip dragen. Van een aantal van Bonifatius' metgezellen is overigens wél zeker dat ze in de Utrechtse Salvatorkerk zijn begraven.

 
Naar aanleiding van het radioprogramma OVT over Bonifatius (2004) merkte de maakster, Annelies van der Groot, op:
Ik krijg het idee dat het een onaangename man was. Een fundamentalist. Hij vernielde heidense heligdommen, zoals een grote Wodaneik. Hij wilde het beste voor de mensen, maar ging daarbij alleen uit van zijn eigen waarheid. Vergelijk het maar met een imam die hier ingevlogen wordt en gaat vertellen hoe het allemaal wél zou moeten."
B-wijn
De bezoekers van Dokkum lijken minder kritisch over de heilige. Ze bezoeken het 'Bonifatiuspark' met dito kapel, de B-kerk, het B-beeld, de B-bron. Het thema-aanbod is ten behoeve van het kroonjaar uitgebreid met een B-opera, een B-congres en een B-motortoertocht. En er is een Bonifatius-shop, waar onder meer B-wijn, B-dasspeld en B-theelepel te koop zijn.
Bron: Voorbespreking van Angela van der Elst, VPRO-gids, 30 mei 2004.