1700
1800
Bewaar pagina
COLLECTIE
Oefening van het exercitiegenootschap Pro Patria et Libertate

Alle gegevens
Bezoekadres

De strijd tussen de patriotten en oranjegezinden krijgt in de jaren ’80 steeds meer een militair tintje. In de provincie Utrecht slaan burgers de handen ineen: een aantal schutterijen - een soort burgerwacht die delen van de stad verdedigen - wordt weer nieuw leven ingeblazen.

Leuk om te weten: Belangstelling van buitenaf
Oefening van Pro Patria.
Pro Patria et Libertate

Op dit schilderij is te zien hoe het vrijkorps van de stad Utrecht, Pro Patria et Libertate ('voor vaderland en vrijheid') en opgericht op 6 februari 1783, wapenoefeningen houdt. De leden van dit vrijkorps zijn gekleed in hun blauwe uniform. De locatie is een grasveld dat is omringd door bomen, in het Sterrenbos aan de westkant van Utrecht, net buiten de stad. Kogels vliegen in wonderlijke banen door de lucht en op de achtergrond staan een paar tenten. Er zijn mensen uit de stad gekomen om naar het schouwspel te kijken.

Stad en platteland
In tegenstelling tot de provincie Holland waar vooral de regenten de tegenstanders van Willem V vormen, voeren in de provincie Utrecht vooral de patriottische burgers de boventoon. In de stad Utrecht ontstaat in 1783 één van de eerste vrijkorpsen, Pro Patria et Libertate. Dit vrijkorps bleek een inspirerende invloed op de overige provinciesteden en –dorpen te hebben. Spoedig richten burgers ook in de stad Amersfoort en op het platteland - in Soest, Maarssen en Maarsseveen - vrijkorpsen op.
Wapenoefening

De Utrechtse patriotten willen de burgers weerbaarder maken in plaats van te vertrouwen op het beroepsleger, bestaande uit buitenlandse huurlingen onder leiding van de stadhouder. Daarom dient de burgerbewapening als bescherming tegen de macht van de orangisten. Volgens de patriotten heeft het stadsbestuur - de aristocratie die vaak door de stadhouder is neergezet - nog te veel invloed op de schutterij. Daarom gaan de burgers zelf oefeningen houden. Zij nemen het heft in eigen handen; het wachtlopen wordt in de stad Utrecht in ere hersteld. Pieter Philip Jurriaan Quint Ondaatje ontpopt zich als één van de belangrijke leiders van de Utrechtse patriotten.

Portret van P.P.J. Quint Ondaatje.
Leuk om te weten: Belangstelling van buitenaf 
De oefeningen van het vrijkorps 'Pro Patria et Libertate' trokken veel belangstelling van Utrechtenaren, maar ook daarbuiten toonde men interesse in deze burgerlijke verrichtingen. Zo bezocht een patriottisch lid van de Staten van Overijssel tijdens een bezoek aan de Domstad ook het Sterrenbos, waar hij een gouden gedenkpenning ontving. Een minder hartelijk ontvangst viel de Oranjegezinde predikant Petrus Hofstede uit Rotterdam ten deel: hij werd door patriotten in elkaar geslagen.