Op dit schilderij is te zien hoe het vrijkorps van de stad Utrecht, Pro Patria et Libertate ('voor vaderland en vrijheid') en opgericht op 6 februari 1783, wapenoefeningen houdt. De leden van dit vrijkorps zijn gekleed in hun blauwe uniform. De locatie is een grasveld dat is omringd door bomen, in het Sterrenbos aan de westkant van Utrecht, net buiten de stad. Kogels vliegen in wonderlijke banen door de lucht en op de achtergrond staan een paar tenten. Er zijn mensen uit de stad gekomen om naar het schouwspel te kijken.

De Utrechtse patriotten willen de burgers weerbaarder maken in plaats van te vertrouwen op het beroepsleger, bestaande uit buitenlandse huurlingen onder leiding van de stadhouder. Daarom dient de burgerbewapening als bescherming tegen de macht van de orangisten. Volgens de patriotten heeft het stadsbestuur - de aristocratie die vaak door de stadhouder is neergezet - nog te veel invloed op de schutterij. Daarom gaan de burgers zelf oefeningen houden. Zij nemen het heft in eigen handen; het wachtlopen wordt in de stad Utrecht in ere hersteld. Pieter Philip Jurriaan Quint Ondaatje ontpopt zich als één van de belangrijke leiders van de Utrechtse patriotten.