-50
500
Bewaar pagina
COLLECTIE
IJzeren vleespen met bronzen hondje

Alle gegevens
Bezoekadres

Tijdens opgravingen bij het voormalig castellum Vechten verwijderde een graafmachine grond en deponeerde deze bij het viaduct over de Mereveldse weg. Daar werd de ‘stort’ doorzocht door archeologen. Er kwamen zo’n 12.000 Romeinse voorwerpen en fragmenten te voorschijn. Eén ervan was deze bijzondere ijzeren pen, waarvan de functie niet geheel zeker is.

Recept: Saus voor geroosterd varken
Satéprikker

Een gestileerd bronzen hondje bekroont de pen. Het dier heeft kenmerkende overschaduwde ogen en een grappige krulstaart. De functie van het voorwerp is niet helemaal duidelijk. Zo is wel gedacht dat het ging om een haarnaald, waarmee vrouwen in de Romeinse tijd en daarna hun haar opstaken. Een andere mogelijkheid is dat de 'naald' een vroeg soort barbecueprikker is geweest. Met stukje vlees eraan geregen moet het eruit hebben gezien als een satéspies. In Pompeï bevindt zich in één van de huizen een Romeinse muurschildering van ‘varkensvleeshapjes’, waarbij ook dergelijke satépennen met stukjes vlees zijn afgebeeld.

Bronzen haarnaalden.
Speciale gelegenheden

Voor soldaten in het Romeinse leger was vlees echter geen dagelijkse kost. Door opgravingen weten we dat graan het hoofdbestanddeel van het soldatenmenu was. Vlees kwam bij speciale gelegenheden op tafel. Dat dit in onze streken meestal rundvlees was, is geconcludeerd op basis van bot- en latrinevondsten op de plaats van Romeinse legerkampen. Varkensvlees en lams- en geitenvlees volgden op de tweede en derde plaats.

Romeinse voorraadpot.
Botloos
Omdat de Romeinen bekend waren met roken en zouten, is het goed mogelijk dat varkensvlees ook in ‘botloze’ toestand de kampen binnenkwam - bijvoorbeeld als een soort ham. Met andere woorden, dat er méér varkensvlees werd gegeten dan we op grond van botvondsten weten. Vondsten in Romeinse legerkampen buiten Nederland bewijzen dat de legerleiding zeer op dit vlees gesteld was.
Geen gewone soldaat
Als dit inderdaad een vleespen is geweest, zal deze vermoedelijk niet aan een gewone soldaat hebben toebehoord. In de Utrechtse castella waren dit vrijwel altijd hulpsoldaten van niet-Romeinse komaf. De Romeinse officieren beschikten over mooier eetgerei en aten waarschijnlijk ook vaker vlees dan hun manschappen.
Recept: Saus voor geroosterd varken 

PORCELLUM ASSUM: TERES PIPER, RUTAM, SATUREIAM, CEPAM, OVERUM COCTORUM MEDIA, LIQUAMEN, VINUM, OLEUM, CONDITUM. BULLIAT. CONDITURA IN BOLETARI PERFUNDES ET INFERES.

Gebraden speenvarken: maal peper, wijnruit, bonenkruid, ui, gekookte eidooier, garum, wijn, kruidenmengsel. Kook dit, giet het in een kom en dien op.

M. Gavinus Apicius, De re cocqinaria 383

Benodigdheden:

3 dl. olijfolie

dessertwijn

1 ui

2 eetl. peperkorrels

2 eetl. verse kruiden naar keuze

2 theel. wijnruitzaad

50 gr. vers bonenkruid

8 gekookte eidooiers

garum of ansjovis (te vervangen door zout)

Maal wijnruit in de vijzel tot poeder. Voeg de peper toe, garum of ansjovis en bonenkruid. Meng tot een pasta, stamp de eigelen erdoor en verdun met steeds een scheutje olijfolie erbij. Hak de ui in de keukenmachine tot pap, voeg het mengsel uit de vijzel eraan toe en meng weer. Maak op smaak af met scheutjes dessertwijn. Kan warm (zoals bij Apicius) of koud worden gegeten.

Wrijfschaal (mortarium).
Bron: Patrick Faas, Rond de tafel der Romeinen, Maarten Muntinga Amsterdam 2000, p. 341.