| | | | |
Verberg gegevens
|
Alle gegevens
|
Bezoekadres
| Plaats Bunnik-Vechten
Afmetingen H. 13 cm., steel 19 cm., inhoud: 3,2 l.
| Locatie Archeologische instelling Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM-afd. Amersfoort)
Bekijk de collectie
van deze locatie
Adres
Telefoon 033-422 77 77
Informatie voor bezoekers Niet toegankelijk voor publiek |
|  | Het is met deze steelpan alsof er gisteren nog iemand uit gegeten heeft, zo gaaf is hij bewaard gebleven. Zo'n pan was een kostbaar bezit in het Romeinse leger. Maar waarom is het voorwerp dan in vredesnaam in een put terecht gekomen? | Recept voor een legerofficier: Lamshachée |
| Onleesbaar De steelpan, met de flinke inhoud van ruim drie liter, is gemaakt van brons. Tijdens opgravingen op het terrein van het voormalige castellum Vechten kwam hij tevoorschijn tussen de restanten van een oude waterput. Pannen als deze zijn aangetroffen op verschillende plaatsen in Europa. Ze zijn afkomstig van een beperkt aantal bronsgieterijen; het gieten van brons was specialistisch werk en er waren er dus niet zoveel. De meeste van deze pannen dragen werkplaatsstempels, waarbij de namen Epaphroditus en Polybius veel voorkomen. Het stempel van de pan uit Vechten is echter onleesbaar. | |
| Groeven Opvallend aan de steelpan zijn de groeven aan de onderzijde, die de pan grip geven. De groeven moeten al in het wasmodel zijn aangebracht en later zijn gepolijst. Door vergelijking van de groeven onder deze pan en andere exemplaren kwam naar voren, dat er veel overeenkomst is met pannen die het stempel van Polybius dragen. Deze bronsgieter werkte in Capua, in Italië. Zijn pannen zijn door heel Europa verspreid gevonden, tot in onze streken aan toe. Mogelijk kwam de Vechtense pan uit zijn werkplaats. |  | | Gedraaide onderzijde van de bronzen steelpan. |
|
| Kostbaar Het gieten van bronzen pannen gebeurde vermoedelijk met de 'verloren-was-methode'. Hierbij maakte de zogeheten waswerker eerst een model. Rond een kern van klei bracht de waswerker was aan in de gewenste vorm. De wasvorm bedekte hij met een laagje klei, waarin hij afvoerkanalen vrijliet. Dit geheel werd gebakken, zodat de klei verhardde en de was in gesmolten toestand de kleivorm verliet. Daarna kon de bronsgieter de vorm gebruiken om er brons in te gieten. Een groot nadeel van deze methode is dat de vorm na het gieten verloren gaat: de klei moet namelijk na het afkoelen van het bronzen voorwerp worden afgeslagen. Dat benadrukt hoe kostbaar zo'n pan was: er kon er steeds maar één tegelijk worden gemaakt. | |
 | | Inscriptie op de bronzen steelpan. |
| Lolicus De eigenaar van de pan, wellicht een hooggeplaatste in het Romeinse leger, zal zeker zuinig op zijn bezit zijn geweest. Dat blijkt onder meer uit het feit dat hij zijn naam erop heeft aangebracht. Aan de onderkant van de steel staat 'Lolici' (van Lolicus) gekrast; een lastig werkje op het gladde brons. Lolicus is dan ook een paar keer uitgeschoten. Dat de waardevolle pan tenslotte in een waterput is beland, is uiterst vreemd. Naar de reden kunnen we helaas alleen maar raden. | |
| Dagschotel Welke gerechten in deze steelpan zijn bereid, zullen we evenmin weten. Met de overgeleverde Romeinse recepten, onder meer van Apicius en Cato de Oudere, kunnen we ons alleen bij benadering een indruk vormen. Hun delicate recepten staan mijlenver af van de gemiddelde legerdagschotel. | |
| Asterix: "Zeg, wat is dit eigenlijk?"
Romeinse soldaat: "-Gewone soldatenhap- dit krijgen jullie iedere dag! Er zit rogge in, spek en kaas en het is voor het gemak in één pan gekookt!" Goscinny en Uderzo, Een avontuur van Asterix de Galliër: Het 1ste legioen, Parijs, Amsterdam, 1967/1973. | |
Recept voor een legerofficier: Lamshachée
| Een recept van de Romeinse fijnproever Apicius : ALITER HAEDINAM SIVE AGNINAM EX CALDATAM: MITTES IN CACCABUM COPADIA. CEPAM, CORIANDRUM MNUTATIM SUCIDES, TERES PIPER, LIGUSTICUM, CUMINIUM, LIQUAMEN, OLEUM, VINUM. COQUES, EXINANIES, IN PATINA, AMULO OBLIGAS. AGNINA A CRUDO TRITURAM MORTARIO ACCIPERE DEBET, CAPRINA AUTEM CUM COCQITUR ACCIPIT TRITURAM. Ander gerecht voor gesmoord jong geitje of lam: doe de stukjes vlees in de ketel. Snijd ui en koriander fijn, maal peper, lavas, komijn, garum, olie en wijn. Kook, verplaats het naar een patina en bindt met amulum [een bindmiddel op basis van tarwe]. Als u lam neemt, voeg dan de inhoud van de vijzel toe terwijl het vlees nog rauw is; als u geitenvlees neemt, doe dit dan tijdens het koken. M. Gavinus Apicius, De re cocquinaria, 360, 361 Benodigdheden:
1 kilo blokjes lams- of geitenvlees 2 grote uien, fijngehakt olijfolie 2 eetl. peperkorrels 100 gr. verse koriander 2 theel. komijn 1 theel. lavaszaad 1 fles witte wijn 1 eetl. bloem garum of ansjovis Fruit de uien licht in olijfolie. Bestrooi het vlees met zout en peper en bak het bruin. Doe uien en lamsvlees in een grote stoofpan en giet de witte wijn erbij. Maal lavaszaad, maal dan de komijn mee en dan de peperkorrels met ansjovis of garum. Voeg toe aan de pan. Laat deze op een laag vuur staan totdat de helft van de vloeistof is ingekookt. Warm de bloem op in wat olijfolie en voeg dan al roerend het resterende kookvocht erbij. Laat inkoken tot een gladde saus. Voeg vlees en uien toe en laat verder indikken. Voeg voor het serveren gehakte koriander toe. | |
Bron: Patrick Faas, Rond de tafel der Romeinen, Maarten Muntinga Amsterdam, 2000, pp. 357-358.  |
Lees de verhalen
over dit object
|
| |