Om ook in onze streken de keuken van thuis te kunnen handhaven, introduceert het leger deze ‘antieke keukenmachine’, het mortarium. Met zo’n wrijfschaal bereiden Romeinse soldaten gekruide sauzen en puree- of deegachtige waren. De Romeinen zijn gewend om hun gerechten op smaak te brengen met kruiden als dille, karwijzaad, koriander, peterselie, selderij en venkel. Om het fijnwrijven te vergemakkelijken, is de bodem van de wrijfschaal verruwd met stukjes kiezel. Na het vermalen van de vaste ingrediënten kan olie worden toegevoegd, waarna het mengsel via de schenktuit wordt uitgegoten over het gerecht.

Wrijfschalen als deze dienen in de Romeinse tijd ook om de inheemse tarwesoort spelt fijn te wrijven. Na verwijdering van het kaf - een lastig werkje bij spelt, omdat het erg moeilijk loslaat - kan het koren weken in water, waarna het overtollige water via de tuit wordt afgegoten. Daarna kan er puls, pap van worden gekookt. De ‘soldatenpuls’ bestond slechts uit spelt en water. In zijn kookboek Re Rustica geeft de Romeinse schrijver Cato de Oudere de volgende - deftige - variant, een soort (mier)zoete risotto:

De Woerdens wrijfschaal is door archeologen aangetroffen in de resten van een Romeins binnenschip. De opgravingen vonden eind jaren zeventig plaats op de plek van het voormalige Sint Jozefspensionaat in de stad. De scheepsbemanning kookte onderweg zijn eigen potje, zo bleek ook uit de aanwezigheid van ander kookgerei in een ‘keuken’kastje vlakbij de mast.